بازار های بورس انرژی

بازارهای بورس انرژی

بورس انرژی دارای سه بازار فیزيکی، مشتقه و فرعی است. آموزش بورس در این بازار ها صورت میگیرد وبازار فیزيکی شامل سه تابلوی برق، نفت و گاز و تابلوی ساير حامل های انرژی و بازار مشتقه شامل سه تابلوی قرارداد سلف موازی استاندارد، قرارداد آتی و قرارداد اختیار معامله است.

انواع بازارهای برق (از حیث کالا)

1 . بازار انرژی
2 . خدمات جانبی
3 . انتقال

بازار انرژی: بازار معاملات خود توان مصرفی به بازار انرژی موسوم است. معاملات برق در بورس انرژی همان معاملات توان ظاهری برق محسوب می شود. گرچه قرار است در فازهای آينده بازار خدمات جانبی و انتقال نیز در اين بورس صورت گیرد.

بازار خدمات جانبی: همان بازار توان راکتیو و خدمات رزرو و ظرفیت و ساير خدماتی که برای حفظ توان ظاهری در شبکه مورد نیاز است.

بازار انتقال: بازاريست که در آن خدمات انتقال انرژی الکتريکی مورد معامله قرار می گیرد.و ثبت نام بورس انجام میگیرد . 

انواع بازارهای برق (از حیث زمانی)

1 بازار سلف: قرارداد سلف قراردادی است که در آن خريدار و فروشنده کالا برای زمان تحويل معین در آينده و مقدار مشخصی از کالا به قیمت توافقی به تفاهم می رسند. اين نوع بازار قرار است در بورس انرژی ايران راه اندازی گردد.

2 بازار روز بعد: در اغلب بازارهای برق برای تولید و مصرف در ساعات روز بعد برنامه ريزی می شود اين بازار در ايران به بازار روزفروش معروف است.

3 بازار لحظه ای: با توجه به تغییرات سمت بار و سمت تولید ايجاد تعادل در بازه ها زمانی کمتر از يک ساعت نیز الزامیست. در بورس انرژی در فاز اول قرار است که معاملات سلف برق تحت عنوان سلف موازی استاندارد صورت گیرد و معاملات برق از سه روز جلوتر به بعد امکان پذیر است و معاملات بازار روز بعد و بازار لحظه ای فعلا در بورس انرژی مورد معامله قرار نخواهد گرفت.

مشخصات قراردادهای سلف موازی استاندارد برق

در بورس انرژی قراردادهای سلف موازی استاندارد دارای خصوصیاتی است که اطلاعات آن در زير آمده است.

مشخصات “قرارداد سلف موازی استاندارد” کالای برق در “دوره های مصرف” معین و “دوره های تحویل” مشخص برای افرادی که کد بورسی دارند . 

ردیف	عنوان	توضیحات
1	نام دارایی پایه	بسته برق (انرژی الکتریکی) معادل یک “مگاوات” در هر ساعت از “دوره مصرف” در “دوره تحویل”
2	مشخصات دارایی پایه	فرکانس شبکه سراسری و سطوح ولتاژ شبکه سراسری برق کشور
3	نام و مشخصات عرضه کنندگان اولیه	کلیه عرضه کنندگان پذیرش شده در بورس بورس انرژی (مطابق فرآیند پذیرش مشتری در بورس انرژی براساس اعلام و تایید شرکت مدیریت شبکه برق ایران)
4	دوره مصرف	تعداد ساعات مصرف در هر روز از دوره تحویل (مطابق جدول 1)
5	دوره تحویل	تعداد روزهای تحویل کالا (مطابق جدول 2). شروع دوره تحویل در 6 کاراکتر سمت راست نماد معاملاتی تصریح می شود.
6	اندازه قرارداد	تعداد بسته های برق (انرژی الکتریکی) در هر قرارداد که معادل حاصل‍ضرب تعداد ساعات “دوره مصرف” در تعداد روزهای “دوره تحویل” است. (مطابق جدول 3)
7	نماد معاملاتی	یک نماد منحصر به فرد برای هر قرارداد (مطابق جدول 4)
8	روش عرضه اولیه	حراج ناپیوسته
9	دوره عرضه اولیه	از روز بازگشایی نماد معاملاتی
10	دوره معاملاتی قرارداد	از تاریخ بازگشایی نماد تا 3 روز قبل از شروع دوره تحویل
11	سررسید قرارداد	پایان دوره تحویل
12	مکان تحویل	شبکه سراسری برق کشور
13	واحد پولی	ریال
14	حداقل تغییر قیمت	10 ریال
15	کارمزدها	مطابق کارمزدهای مصوب اعلامی سازمان بورس و اوراق بهادار
16	سقف خرید هر مشتری	برای مشتریان متصل به شبکه های انتقال و فوق توزیع با کد خاص مطابق اطلاعات اعلامی توسط شرکت مدیریت شبکه برق ایران برای مشتریان متصل به شبکه های توزیع با کد خاص مطابق اطلاعات اعلامی شرکت توزیع نیروی برق سرویس دهنده مشتری به شرکت مدیریت شبکه برق ایران
17	شرایط لازم جهت تحویل فیزیکی و اطلاعات و مستندات موردنیاز	برای شرکت های توزیع نیروی برق و شرکت های بازرگانی برق: پروانه توزیع/ خرده فروشی برای مصرف کنندگان نهایی: قرارداد انشعاب برق یا آخرین قبض صادر شده توسط شرکت توزیع نیروی برق یا برق منطقه ای
18	دامنه نوسان روزانه قیمت	بدون محدودیت نوسان در چارچوب قوانین و مقررات وزارت نیرو
19	روش تسویه معاملات	نقدی
20	آخرین روز معاملاتی	سه روز پیش از شروع دوره تحویل (مطابق پیوست شماره 1)
21	امکان تحویل فیزیکی و تسویه نقدی در پایان دوره معاملاتی	خیر
22	زمان بندی جهت پرداخت وجه معامله	100 درصد ارزش معامله پیش از ثبت سفارش در سامانه معاملاتی معامله
23	مهلت تسویه	سه روز کاری پس از انجام معامله
24	میزان مجاز عرضه اولیه	مطابق سقف مجاز اعلامی توسط شرکت مدیریت شبکه برق ایران برای هر نیروگاه تولید برق

.

نحوه و فرآیند انجام معاملات در بورس انرژی

مشتريان بورس انرژی اهم از خريداران و فروشندگان موظفند که قبل از انجام معاملات در بورس اقدام به اخذ کد نمايند.

فرآيند انجام کار به اين صورت است:

متقاضیان با مراجعه به شرکت مديريت شبکه برق ايران، فرم تکمیل شده و ممهور «معرفی نامه جهت درخواست کد خاص برای معاملات برق در بورس انرژی» را از آن شرکت دريافت می نمايند. سپس با تکمیل فرم های

1 احراز هويت مشتری
2 درخواست کد معاملاتی
3 بیانیه ريسک ( موجود در دفاتر شرکت های کارگزاری و بخش بازارها فرم ها در وبسايت شرکت بورس انرژی)

نسبت به اخذ کد معاملاتی از طريق شرکت های کارگزاری دارای مجوز فعالیت در بورس انرژی اقدام نمايند. لازم به ذکر است متقاضیان بايد در هنگام مراجعه به شرکت های کارگزاری، مدارک و اطلاعات مندرج دربند ب ماده 21 دستورالعمل معاملات کالا و اوراق بهادار مبتنی بر کالا در بورس انرژی شامل موارد ذيل را جهت ارائه به همراه داشته باشند:

1 اطلاعات در خصوص اساسنامه، شناسه ملی، شرکتنامه، آگهی روزنامة رسمی درخصوص تأسیس وآخرين تغییرات آن، آگهی آخرين تغییرات مديران وصاحبان امضای مجاز، ترکیب سهامداران، مالکان يا شرکاء بالای ده درصد، مؤسسان، اعضای هیأت مديره و مديرعامل، بازرسان، حسابرسان ونشانی اقامتگاه آنان؛
2 اطلاعات مربوط به حساب بانکی مرتبط بامعاملات کالا يا اوراق بهادارمبتنی بر کالا؛
3 اطلاعات درمورد حجم معاملات قبلی؛
4 اصل مدرک شناسايی صاحبان امضای مجاز شامل شناسنامه وکارت ملی وکپی مصدق تمامی صفحات مدارک مذکور.

پس از دريافت کد معاملاتی مشتريان می توانند اقدام به معامله نمايند. برای معاملات، مشتريان موظفند قبل از شروع تالارهای بورس انرژی سفارش خريد خود را به کارگزار ارسال نمايند.

سفارش های برق چهار نوع است:

1 بار پايه
2 کم باری
3 میان باری
4 پرباری

زمان بازگشايی و سررسید قراردادها:

1 روزانه : سه روز قبل
2 هفتگی : سه هفته قبل
3 ماهانه : يک ماه قبل
4 فصلی : يک فصل قبل
5 سالیانه : يکسال قبل

زمان سررسید تمام قراردادهای فوق ، تا سه روز قبل از موعد تحويل است.

وضعیت های اعمال: منظور از وضعیت های اعمال همان اعتبار سفارش و نحوه حضور سفارش در تالار معاملاتی بورس می باشد که عبارتند از:

الف) همه يا هیچ: در اين حالت چنانچه دستور به طور کامل قابل اجرا باشد، اجرا شده و در غیر اين صورت در تالار معاملات باقی می ماند تا زمانی که قابلیت اجرا به شکل کامل را پیدا نمايد به طور مثال فرض نمايید که يک تولید کننده، سفارش فروش 21 مگاوات را با شرايط همه يا هیچ در تالار بورس وارد نمايد در اين صورت سیستم معاملات (کلیرينگ) بورس تا زمان سررسید دستور سعی در فروش همه 21 مگاوات دارد. چنانچه دستور در اين فاصله به طور کامل اجرا نشد از سیستم تالار بورس خارج می گردد. اين نوع وضعیت اعمال از آنجايی که تولید برق تقسیم پذير نیست کاربرد زيادی برای فروشندگان در بازار برق دارد.

ب) تمام يا بخشی: در اين حالت سفارشات می توانند به شکل جزيی نیز با سفارشات طرف مقابل حتی با نسبت ها کمتری از کل سفارش اولیه نیز معامله شوند. در اين حالت بخش اعمال نشده از قرارداد در تالار بورس باقی می ماند. اين نوع سفارش کاربرد زيادی برای خريداران بازار برق دارد.

ج) پر کن يا بکش: در اين حالت چنانچه تمام سفارش در يک زمان خ اص انجام نشود از تالار معاملات خارج می شود.

د) پر کن و بکش: در اين حالت چنانچه تمام يا بخشی از سفارش در يک زمان خاص انجام نشود قسمت باقیمانده از تالار معاملات خارج می شود.

مکانیسم قیمت گذاری در بورس های برق

هر بورس برقی مهمترين بخش فرآيند کشف قیمت است. کارايی و شفافیت عملیات بورس به فرآيند کشف قیمت وابسته است. اين فرآيند شامل دو بخش مهم است:

1) روش فروش (Bidding Methodology)
2) فلسفه قیمت گذاری (Pricing Philosophy)

بخش اول يعنی Bidding Methodology به دو شکل انجام می شود:

الف) Supply Side Bidding : در اين روش، قیمت ها توسط عرضه کنندگان به بازار ارائه می شوند و بخش تقاضا، پیشنهاد قیمت نمی دهد. در اين روش بر اساس سفارشات ارائه شده به بازار و با توجه به تقاطع منحنی تقاضا و عرضه کل، قیمت ها تعادلی در بازار به دست می آيند که به آن MCP می گويند به حجم به دست آمده در اين قیمت هم، حجم تعادلی بازار می گويند.

ب) Double Side Bidding : در اين روش مصرف کنندگان نیز اقدام به ارائه پیشنهاد قیمت همراه با حجم مورد تقاضا می دهند.

 

در مورد فلسفه قیمت گذاری هم می توان قیمت گذاری برای عرضه کنندگان را به دو شکل زير تعريف نمود:

 

الف) قیمت گذاری مستقیم (یکنواخت): در اين روش قیمت گذاری تمامی عرضه کنندگان، قیمت تلاقی عرضه و تقاضا را دريافت می کنند. يا به عبارتی همه عرضه کنندگانی که قیمت پیشنهاديشان از قیمت تسويه کننده بازار يعنی MCP (uniform) کمتر است قیمت MCP (uniform) را دريافت می کنند.

ب) قیمت گذاری تبعیضی: در اين روش به همه عرضه کنندگانی که قیمت شان از MCP (uniform) کمتر می باشد بر اساس قیمت پیشنهادی خودشان پرداخت میگردد قیمت میانگین دريافتی عرضه کنندگان برابر MCP ( pay as bid ) خواهد بود .