اصول اقتصادی پیشنهاد قیمت در بورس انرژی

اصول اقتصادی پیشنهاد قیمت در بورس انرژی

شرکت های توزيع برق به عنوان خريدار اين کالا در بورس انرژی بايد توجه کنند که قیمت گذاری مناسبی برای خريد داشته باشند. و ثبت نام بورس انجام شده باشد . از آنجايی که اين شرکت ها می توانند برق خود را به صورت سلف از بورس انرژی تهیه نمايند و يا در بازار روز فروش از طريق مديريت شبکه برق، برق مورد نیاز خود را تهیه نمايند، لذا بايد توجه کنند هنگام خريد از بورس انرژی با قیمت جايگزين که همان قیمت دريافتی مديريت شبکه می باشد روبرو هستند، البته اين قیمت بايد عاری از هرگونه هزينه انتقال و يا اتلاف باشد که برابر با قیمت خالص جايگزين برق خريداری شده از بورس است.

از آنجايیکه خريد از بورس انرژی به صورت سلف است و شرکت های توزيع بايد مبلغ نقد برای خريد اين کالا پرداخت نمايند لذا اين مبلغ دارای هزينه فرصت است که بر اساس تعداد روزهای سلف و نرخ هزينه فرصت r محاسبه می گردد.

نکته ای که می بايد به آن توجه داشت اين است که نرخ هزينه فرصت هر عددی می تواند باشد ولی بايد از نرخ بهره بانکی بزرگتر باشد (چون اگر پول خريد برق در حساب بانکی بماند نرخ بهره بانکی به آن تعلق می گیرد).

نرخ هزينه فرصت در واقع بهترين نرخ بازدهی سرمايه خريد برق برای شرکت می باشد که بايد برابر يا بزرگتر از نرخ بهره بانکی باشد.و آموزش بورس انجام گردد .

 

فرمول پايین فرمول تعیین حداکثر قیمت خريد است و قیمت معامله حتما بايدکوچکتر مساوی اين قیمت باشد .

 

ابزارهای مشتقه در بازار برق

در بورس انرژی قرار است در فازهای بعدی ، علاوه بر سلف موازی استاندارد برق ، ابزارهای مشتقه ديگری همچون قراردادهای آتی برق ( Future Contract ) و اختیار معامله ( Option ) نیز معامله گردد. اين ابزارها از مهمترين ابزارهای مشتقه در بازارهای مالی محسوب می شوند که نقش مهمی در بورس ها مطرح دنیا از جمله بورس ها انرژی اروپا و آمريکا ايفا می نمايند . لذا آشنايی با اين ابزارهای مالی و نحوه کارکرد آنها برای مديران صنعت برق حائز اهمیت است.

در اين بخش به معرفی اين دو  ابزار مشتقه  خواهیم پرداخت :

معرفی قرارداد آتی

معامله گر با خريد يک قرارداد آتی متعهد می شود که کالايی را در سررسید با شرايط مشخص و قیمت مشخص مبادله نمايد. خريدار قراردار آتی متعهد به خريد کالا در سرسید و فروشنده قرارداد آتی متعهد به فروش محصول در سررسید است. برای جلوگیری از امتناع طرفین از انجام قرارداد، طرفین به صورت شرط ضمن عقد متعهد می شوند مبلغی را به عنوان وجه تضمین، نزد اتاق پاياپای بگذارند و متعهد میشوند متناسب با تغییرات قیمت آتی، وجه تضمین را تعديل کنند و اتاق پاياپای از طرف آنان وکالت دارد متناسب با تغییرات، بخشی از وجه تضمین هر يک از طرفین را به عنوان اباحه تصرف و در اختیار ديگری قرار دهد و او حق استفاده از آن را خواهد داشت تا در سررسید با هم تسويه کنند.

در بازار آتی دو عنصر وجود دارد :

1 متعهد فروش

2 متعهد خريد

متعهد فروش شرکت A طی قرارداد آتی متعهد می گردد که دارايی پايه (مثلا 01 مگاوات برق بار پايه ) 2 ماه بعد (فرضاً 1397/07/30) به قیمت الان بازار آتی مثلا به ازا ء هر مگاوات 16000 ريال به متعهد خريد شرکت B که تعهد خريد دارد تحويل دهد.

اگر متعهد خريد و فروش قیمت قرارداد را قبول نمايند اين قرار داد بین اين دو منعقد می گردد. درواقع يک قرارداد آتی برق بین اين دو شرکت شکل گرفته است. فعلا نوعی قرارداد سلف بین خريدار و فروشنده شکل گرفته است؛ با اين تفاوت که خريدار ، ارزش معامله را در تاريخ انعقاد قرارداد به فروشنده پرداخت نمی کند بلکه متعهد خريد و متعهد فروش هر دو نفر در اين قرارداد آتی درصدی از ارزش معامله را فرضاً 20 درصد نزد اتاق پاياپای بورس انرژی خواهند گذاشت (که به آن وجه تضمین گفته می شود) .البته کد بورسی لازم است . 

حال اگر فردای همان روز قیمت بازاری قراردادآتی ( 01 مگاوات برق بارپايه تحويلی 1397/07/30) 16500 ريال گردد آنگاه متعهد فروش به علت اينکه همین محصول را ديروز به قیمت 16000 ريال فروخته است به ازا ء هر مگاوات 50 ريال ضرر کرده است. لذا مبلغ

500*10000 = 500000 ريال

از وجه تضمین متعهد فروش، شرکت A برداشت و به حساب وجه تضمین متعهد خريد، شرکت B اضافه خواهد شد. و برعکس ، اگر قیمت 15500 ريال گردد مبلغ 500 هزار ريال از حساب متعهد خريد، شرکت B برداشت و به حساب متعهد فروش، شرکت A واريز خواهد شد.  به اين عملیات تسويه روزانه حسابها يا اصطلاحا Mark to Market گويند .

اين عملیات تسويه روزانه تا زمان سررسید قرارداد آتی يعنی 1397/07/30 ادامه خواهد داشت .

هر کدام از طرفین قرارداد می تواند قبل از سررسید به سه روش زير از تعهد خود خارج شوند :

الف) واگذاری قرارداد به شخص ديگر (اخذ موقعیت معکوس) قبل از سررسید

ب) تحويل يا دريافت محصول در زمان سررسید

ج) تسويه نقدی قرارداد در سررسید

فرض کنید قیمت قرارداد آتی يک هفته بعد از انعقاد قرارداد 17500 ريال گردد آنگاه متعهد خريد شرکت B در هر مگاوات 1500 ريال سود کرده است اگر متعهد خريد بخواهد از بازار خارج شود می تواند يک قرارداد آتی ديگری منعقد نمايد با اين تفاوت که تعهد فروش يگیرد در اين صورت متعهد خريد موقعیت کلی خود را بسته و از بازار خارج می گردد. و در مجموع 1500 ريال در هر مگاوات سود برده است . در اصطلاح به اين عمل اخذ موقعیت معکوس برای بستن قرارداد و خارج شدن از بازار می گويند. لازم به ذکر است اين روش معمول ترين روش تسويه قراردادهای آتی است و تقريبا 99 درصد قراردادهای آتی به اين روش تسويه می شود.

حال فرض کنید هیچ يک از شرکت ها A و B قرارداد آتی خود را تا سررسید قرارداد تاريخ 1397/07/30 با اخذ موقعیت معکوس نبندند آنگاه آنها مجبور خواهند شد قرارداد را يا تسويه نقدی نهايی و يا تسويه فیزيکی کنند.

نکته مهم: قیمت قرارداد آتی در روز سررسید حتما با قیمت نقدی در بازار برابر خواهد بود.

فرض کنید قیمت نقدی برق دربازار در تاريخ 1397/07/30، برابر با 15000 ريال باشد در اين روز قیمت آتی برق نیز حتما 15000 ريال خواهد بود ، آنگاه شرکت A که دو ماه قبل قرارداد آتی 10 مگاوات برق با شرکت B با قیمت 16000 ريال منعقد نموده است و متعهد فروش نیز بوده است در هر مگاوات 1000 ريال سود کرده است و به حساب وجه تضمین اش

1000*10000 = 1,000,000 ریال

واريز و از حساب شرکت Bهمین مقدار پول برداشت خواهد شد و در نهايت قرارداد تسويه نقدی می شود.

اگر شرکت های A و Bتوافق کنند که تسويه فیزيکی انجام دهند در اين صورت شرکت A از بازار به قیمت 15000 ريال برق تهیه خواهد کرد و به شرکت B تحويل می دهد ولی شرکت B موظف است 16000 ريال در هر مگاوات به شرکت A پرداخت نمايد. در اين صورت شرکت A به میزان 10,000,000 ریال از اين قرارداد سود خواهد برد.

نتیجه سود و زيان نحوه تسويه در سررسید در هر دو روش يکی است. بنابراين به علت هزينه ها بیشتر تسويه فیزيکی معامله گران ترجیح می دهند در سررسید تسويه نقدی نمايند.